van maand tot maand 2010-2011

12-03-2010

Weer een ‘nieuwe start’ voor het seizoen 2010 en 2011.  En al speelt een belangrijk gedeelte op het Hout_005a erf af, soms moeten we toch ook erop uit. Deze keer was het ‘maar’ een ritje van zo’n 160 km naar Zwolle om ijzeroer te halen. En met een volle ‘ker’ keerde we weer terug naar het verre zuiden waar het ijzeroer een plaats heeft gekregen in de ‘ijzerstraat’. Soms is het dus best moeilijk om geschikt materiaal te vinden. En al zal er in onze omgeving ook wel ergens ijzeroer te vinden, het achterhalen blijft toch vaak lastig.  Gelukkig komen we soms ook wat ‘gemakkelijker’ aan materiaal. Zo ligt er weer een Hout_001a mooie vracht eiken te wachten op transport naar ons erf.  Met grote dank aan Staatsbosbeheer.  Zo’n  2000 jaar geleden moet het een hels werk zijn geweest om deze stammen te vervoeren.  In ieder geval kunnen wij weer een afdakje gaan bouwen als alle ( bouw)vergunningen binnen zijn want we leven tenslotte in de 21ste eeuw.

 

 

 

03-04-2010

De eerste zaterdagopenstelling van het seizoen 2010 is goed van start gegaan. Ondanks het slechte wWeblogeer mochten we nog zo’n 40 bezoekers ontvangen. De bezoekers stapte zo’n 2500 jaar terug in de tijd en kregen een beeld hoe het leven in de IJzertijd werd geleefd. Blij zijn we uiteraard ook met de nieuwe vrijwilligers die ‘meedraaide’ in het programma. En na sluitingstijd werd er weer ‘bijgepraat’ over deze dag, en werden weer plannen gemaakt, want één ding staat vast het erf leeft en bloeit en hopelijk dat we dit jaar nog vele bezoekers mogen verwelkomen in de IJzertijd.

 

23-04-2010

 

 De lente is echt ontwaakt. Het frisse groen  en het geel van de paardebloemen sieren het erf. Ook Merel_ei2a voor de vogels breekt een drukke tijd aan om hun broedsel of  jongen groot te brengen. Zoals het nest van deze merel, 2 zijn al uit het ei gekropen terwijl het derde ei is aangepikt. Helaas ligt het nest niet goed verscholen zodat de jonkies waarschijnlijk geen lang leven is beschoren. Voor de IJzertijdboer zal het een drukke tijd zijn geweest van zaaien en onkruid wieden. Op ons erf hebben we o.a. éénjarig Img_0033a vlas en slaapbol gezaaid. Ook hebben we de meekrap gescheurd en weer uitgeplant. De wortels die we ‘te veel hadden’ worden gedroogd en daarna vermalen en dienen als kleurstof om wol of linnen rood te verven.

 

 

 

08-05-2010

Onze eerste themadag voor dit seizoen. Op deze ‘kinderdoedag’ konden de kinderen zich vermaken met tKinderdoe1a al van IJzertijdse doe dingen. Boogschieten, speerwerpen, buideltje maken, zelf een touwtje vlechten,  een potje kleien, vilten, graanmalen en broodje bakken, archeoloog spelen, een snorrebot versieren, vuur maken en nog meer van dit soort ‘doe dingen’ waren te beleven. Gelukkig waren de weergoden ons goed gezind, en mochten we over de 150 bezoekers ontvangen. Een zeer geslaagde middag, en op naar de volgende themadag, waarin het voedsel centraal zal staan. 

 

24-05-10

 

Verrassend Dongen, de start van het ‘nieuwe toeristische seizoen’. Zon 20 deelnemers opende hun Verrassend deuren wijd om de bezoekers te ontvangen en te laten genieten wat Dongen in petto heeft op het toeristische vlak. En in Dongen was dit ook goed te merken, vooral de vele fietsers vielen op. Bewapend met een plattegrond bezochten deze de verschillende deelnemers. Verrassend hopen we dat de IJzertijdboerderij ook mocht zijn aan de meer dan 500 bezoekers die we deze dag mochten ontvangen. Verrassend1 Verrassend waren de vele bezoekers wat we konden uitbeelden en vertellen over de IJzertijd. Verrassend dat op zo’n klein stukjegrond iets is neergezet waar we als vrijwilligers trots op mogen zijn! Verrassend ook naar de toekomst want we lopen nog met ideeën genoeg rond.. 

  

  

05-06-10

De tweede themadag van dit seizoen had als thema voedsel. Het was een warme stralende dag   ….misschien wel te warm waardoor het aantal bezoekers  wat tegen viel. IMG_0070aToch mochten  we nog  ruim 100 bezoekers deze dag noteren. En de bezoekers konden zich ‘te goed’ doen aan al dat lekkers uit de IJzertijd. Gerookte vis, gierstepap en soep stonden o.a. op het menu. In ieder geval was het voor ons weer een geslaagde themadag! 

 

 

04-07-10

Alweer de derde themadag van dit seizoen.In deze weekend openstelling konden de bezoekers kennis maken met Legia, een gastgroep uit Belgie. Zaterdag’s was het vrij rustig, misschien was het wel Legia1 te warm en zochten de mensen liever de ‘waterkant’ op.  Zondag’s was het gezellig druk en konden de bezoekers kennis maken met verschillende ambachten zoals wolbewerking, potten kleien, houtbewerking en het stoken van een grondoven. Ook de jeugd werd niet vergeten en die mocht ‘ten strijden’trekken tegen de vijand. Onderling werd er informatie uitgewisseld over tal van zaken want daar zijn dit soort ontmoetigen ook ideaal voor. Al met al 2 mooie gezellige dagen.

 

29-08-10

Vakanties achter de rug. Het erf ligt te ‘wachten’ op de feestmaand September die er aankomt. 5 Vuurvlinder jaar geleden opende we onze poorten voor het publiek. 5 jaar waarin veel werk is verzet door de vrijwilligers. 5 jaar geleden en kaal terrein met weinig kleur en leven. En nu een erf waar we met zijn alle trots op kunnen zijn.  Trots op de gebouwen en de ‘aankleding’ Voorts een biotoop waar veel dieren en planten net als wij zich thuis zijn gaan voelen.  O.a.vele  gewone vlindersoorten zoals  koolwitjes, koevink en de kleine vuurvlinder (zie afbeelding)  Maar ook Regen2de zeldzame koningspage en  de kolibrievlinder zijn waargenomen. En zoals een regenboog ons erf ‘omarmd’ met al zijn kleuren, zo mogen wij onze sponsoren ‘omarmen’ die het mogelijk hebben gemaakt om dit allemaal te verwezenlijken!!!.

  

 

 

 

04-09-10

Onze eerste ‘feestzaterdag’ ter gelegenheid van ons 5 jarig bestaan. Een dag die voor vele vrijwilligers  al vroeg begon met het aankleden van het erf. En vele bezoekers wisten s’middags de weg te vinden Lus1 naar ons erf!  Een dag vol spanning, er werd een ‘moeilijk onderwerp’ uitgebeeld. Feesten, rituelen en symboliek. Wat weten we erover en wat kunnen we uitbeelden. De bezoekers hebben dit  mee mogen beleven!!!  Bij de Heilige Eik werden wensen uitgesproken, laten we hopen dat deze wensen door de Goden zijn ontvangen!  Laten wij hopen  dat we  bij ons 10 jarig bestaan kunnen zeggen dat behalve de Heilige Eik ook wij zijn mee gegroeid……….

 

25-09-10

De ‘IJzertijdmarkt’.Bijna 500 bezoekers mochten we deze dag ontvangen! Er waren veel ambachten Jub1 te zien en ook producten te koop. Nu staat Dongen vanoudsher bekent om zijn leer en schoenindustrie. En ook op de markt waren dus schoenen te koop ‘look a like’  het IJzertijdmodel. Maar ook (drink)hoorns, potten, vuursteen gebruiksvoorwerpen, sierraden, viltproducten, wol, houten lepels en gesmede spullen. Ook de jeugd werd vermaakt met zelf vuur maken, speerwerpen en o.a. een beschildering aanbrengen met oker. Ook was er een verhalenverteller en werd er muziek gemaakt. Een zeer geslaagde middag waarin slechts 2 regenbuitjes wat roet in het eten strooide…….

 

30-10-10

30 oktober onze laatste publieksopenstelling voor dit seizoen. Tevens een themadag over de jacht in de Jachtdag 027a prehistorie. Een miezerige ochtend voorspelde niet veel goeds voor de middag. In de voormiddag nog steeds wat regen. En toch nog wisten over de 100 bezoekers het erf te vinden. En voor deze bezoekers was het toch de moeite waardx85x85.de valkenier met zijn vogels, pijl en boog schieten, speerwerpen, wat  ambachten die betrekking hadden op de jacht. Het jachtritueel waarbij de jagers op jacht gingen in het bos en die daarna terug kwamen met een zwijntje die daarna vakkundig werd geslacht. Na sluitingstijd deden de ‘ijzertijdboerkes’ zich te goed  aan dit, uiteraard moet zoiets Jachtdag 025a ook weg gespoeld worden. En het was vrij laat toen de poort op slot ging. Op slot, weer een seizoen voorbij. Een seizoen waar we naar alle tevredenheid op terug kunnen kijken. Een paar mooie themadagen. Een mooi lustrummaand, vele scholen door de week mogen ontvangen. Ook andere bezoekersgroepen die de IJzertijd beleefde. De maandagploeg altijd paraat, helaas hebben we afscheid moeten nemen van ‘onze Jan’. De poort is op slot maar de vrijwilligers gaan door. Er ligt nog genoeg werk te wachten op ons erf. En  over zo’n  5 maanden gaan de poort weer open en hopen we dat een stukje ‘verleden’ nog beter kunnen uitdragen!

30-11-10

Ook in de wintermaanden zitten we dus niet stil. In de wintermaanden hebben we o.a. de Maandag3   werkzaterdagen waarin  diverse werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd. En dit kan dus van alles zijn, snoeien, akkers omspitten, bouwen  van een nieuw afdak,  restauratie van gebouwen en al die andere dingen. Daarnaast hebben we ook nog de maandagploeg die altijd het beste beentje probeert voor te zetten. Deze week hebben ze o.a. een start gemaakt met de bouw van het nieuwe afdak voor de pottenbakker. Op een prehistorische manier werden de staanders d.m.v. van IMG_0112a x91rollersx92 naar de gegraven gaten gerold.  Soms hebben we hulp nodig van wat zwaarder materieel. Zo moest een vracht boomstammen netjes gestapeld worden want het nam te veel plaats in op ons te x91kleine erfx92. En dit is natuurlijk met mankracht haast niet te doen. Een shovel werkt dan wel een stuk makkelijker en met een gevoelstemperatuur van zox92n x9615 graden werd dit werkje toch nog een beetje afzien.  

18-12-10

Een wit wereldje op het erf. Buitenactiviteiten zoals spitten en bouwen zijn haast niet te doen. Helaas IMG_0132akunnen we het weer niet beinvloeden, en zo blijft er toch wel werk liggen. Er moeten enkele palen vervangen worden en ook willen we de nok van de ‘knipmuts’ aanpassen. Toch zitten we niet stil. Vandaag hebben we o.a. een vergadering gehad over de zaterdagopenstelling. ‘Problemen’ werden besproken  en zo zal het in de ijzertijd ook wel zijn IMG_0145agegaan……overleg een belangrijk iets. In de IJzertijd waarschijnlijk in een rokerige boerderij rond een haardvuurtje, de moderne  IJzertijders onder genot van een ‘bakske kofie’in een cv verwarmde ruimte!

 

 27-12-10

Kerstmis net achter de rug. Buitentemperatuur net onder het vriespunt in een wit wereldje. Een paar Weblog vrijwilligers hadden het idee geopperd om eens te ervaren hoe het in winterse omstandigheden zou zijn om in boerderij te vertoeven. Dus een houtvuurtje in de boerderij. En rond dit vuurtje werden alledaagse winterse werkzaamheden verricht. Het proberen uitbranden van een stuk berkenstam voor een kom. Het vlechten met bunt voor een mand, houtteer proberen te maken.  ‘Alledaagse’ winterse bezigheden die zo’n  2600 jaar geleden ook ongetwijfeld hebben plaats gevonden.

04-01-11

Een nieuw jaar, en meteen voor onze stichting een hele goede start. We zijn als stichting door de Gemeente Dongen uitgeroepen als ‘vrijwilligersorganisatie’van het jaar. Hieronder een korte samenvatting van de toespraak die tijdens de nieuwjaarsreceptie van de Gemeente Dongen werd uitgesproken.  (bron: www.dongen.nieuws.nl)

Stichting IJzertijdboerderij
In de categorie ‘Organisaties’ viel Stichting IJzertijdboerderij in de prijzen. De stichting vierde in 2010 Nieuw haar 5-jarig jubileum en verwelkomde afgelopen jaar haar 20.000ste bezoeker. “Met bewondering kunnen we kijken naar de wijze waarop de vrijwilligers de geschiedenis van de IJzertijd uitdragen. Vele inwoners van Dongen kunnen genieten van dit prachtige project. Maar de IJzertijdboerderij trekt ook veel publiek uit de rest van het land. Scholen bezoeken de IJzertijdboerderij als excursie en gedurende het seizoen worden er verschillende themadagen georganiseerd, zoals de Kinderdoedag. Dat is een compliment waard”, aldus wethouder Bas Evegaars. Het winnen van de vrijwilligersprijs werd door de winnaars met een authentieke ijzertijd”brul” gevierd.

08-01-11

 

De eerste werkzaterdag in het nieuwe jaar met later in de middag/avond de E jaarlijkse nieuwjaarsborrel. Overdag werden sommige klussen uitgevoerd zoals een paal plaatsen voor de palissade. Ook hadden we een damastsmid op bezoek die samen met een vrijwilliger experimenteerde naar de haalbaarheid om deze ambacht ook te laten zien op onze ‘metaaldag’ op 4 juni. Het ‘aanjagen’ van de houtskool leverde een ware vonkenregen op. Andere vrijwilligers waren al druk in de weer om de soep en  het stoofpotje ‘wilde zwijn’ op tijd klaar en gaar te krijgen voor de nieuwjaarsreceptie want ‘glühwijn’ alleen vult tenslotte niet de maag. En  rond 12 16:00 druppelde de hongerige en dorstige vrijwilligers binnen. Na een welkomstwoordje door de voorzitter kon het eigenlijke werk beginnen, het wegwerken van de oliebollen, snert, pompoensoep en stoofpotje. Uiteraard werden de jeugdige vrijwilligers ook niet vergeten. Rond half negen in de avond sloten we ook deze geslaagde dag met voldoening af.

 

05-02-11

Zoals eerder al eens gemeld hebben we in de winter ook werkzaterdagen waarbij o.a. (groot) IMG_0090a onderhoud aan het erf wordt uitgevoerd. Vanmorgen was de opkomst niet zo heel groot maar er is weer een heel nuttig werkje verricht. De knipmuts moest voorzien worden van een nieuwe nok bedaking en deze is dan ook aangebracht door middel van een laag leem. Bedoeling is dat hier later nog plaggen op worden gelegd. In de middag was de 2de vrijwilligersvergadering en met zo’n  26 man (en vrouwen uiteraard) werden de meest uitlopende zaken besproken hoe we o.a. de IJzertijd nog beter  kunnen uitbeelden en misschien nog wel het belangrijkste hoe we als vrijwilliger hierin staan.

rammelaar, amulet van hoefjes

Hoefjes van schapen, geiten en reeën kunnen gebruikt worden om er een rammelaar van te maken. Zaag of hak zo’n 2 cm boven de hoefjes het bot door. Kook hierna de hoefjes voor een half uur in een pot. Hierna kan het botgewricht, vlak boven de hoef gemakkelijker worden verwijdert. Hierna gaan de hoefjes weer terug in de kookpot voor zo’n 30 min. Daarna eruit halen en met een tang de ‘pit’ uit de hoef trekken. Dit gaat het makkelijkst om eerst in de voetzool een snee te maken en dan de hoefjes wat om te buigen waardoor de ‘pit’ losser komt te zitten. Hierna met een schraper de binnenkant goed schoon schrapen. Doe deze handelingen zo warm mogelijk want dan is het hoefje flexibeler. Verwijder ook de voetzool met een mesje. Laat het hoefje drogen en brandt dan een gaatje door de punt van het hoefje waar een touw door heen geregen kan worden. Om nu een aantal hoefjes aan een draad te rijgen, krijgen we een rammelaar. Ook een amulet kan zo gemaakt worden. De ‘pitjes’ kunnen we eventueel terug doen in de kookpot, ‘ fijn snijden en alles laten’  in koken wat een bruikbare lijm oplevert.

bijen, honing en mede

Bijenteelt is al duizenden jaren oud getuige de oude rotstekeningen die terug zijn gevonden in de grotten van Las Arenas (zox92n 8000 jaar oud) Voor de Romeinen vormde de imkerij zelfs een belangrijk deel van de landbouw. Archeologisch bewijsmateriaal is echter in Nederland nooit terug gevonden dat er in de prehistorie al bijen werden gehouden. Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat voor de prehistorische bijenteelt geen speciale werktuigen nodig waren, en dus ook niet terug gevonden worden. Het is bijna onmogelijk te zeggen welke bijensoorten er in de prehistorie bestonden, men gaat ervan uit dat ze vrij klein waren en feller dan de tegenwoordige moderne bijen. Als huisvesting voor de bijen kon een uitgeholde boomstam ofxa0 een gevlochtenxa0 korf van bunt of strooi dienst doen. De korvenxa0 teelt is in ieder geval al zeer oud. De moderne bijenteelt is heden ten dage op gebaseerd om een bijenvolk te laten overleven. Er wordt honing afgenomen en in ruil van deze honing krijgen de bijen suikerwater terug. Tegenwoordig kan de imker deze honing gemakkelijk uit de kast nemen omdat er speciale raampjes inzitten met hierin de raat waarin de honing zit. Na het slingeren van de honing kunnen deze ramen dan weer terug in de kast worden gehangen. De korfteelt kende deze werkwijze niet en uit de korf werden gewoon de raten met de honing gesneden. Vaak werden de korven eerst uitgerookt om ze x91bij vrijx92te krijgen, het hoeft dus geen betoog dat hierdoor vele bijenvolkeren ten dode waren opgeschreven. Het moderne imkeren vraagt veel kennis en prakrijk ervaring. Wat dat betreft is er veel verandert maar zowel de oude methode als de tegenwoordige had maar xe9xe9n doel en dat was hetxa0verkrijgen van producten die de bijen leverde. Denken we aan bijen dan denken we aan honing maar de bijen leverde meer dan dit. De raten (was) konden voor verschillende doeleinden gebruikt worden. Waskaarsen staan nog hoog aangeschreven wat betreft hun goede verbrandingx en geur. Was kan ook dienst doen als smeermiddel voor bijv. een wagen as.xa0 Ook kon was worden gebruikt om brons te gieten waarbij de was dienst deed als model van het te gieten voorwerp. Een ander belangrijk product is propolis. Dit is een harsachtige substantie die de bijen verzamelen van bepaalde knoppen van bomen en struiken. Via kauwen en bijenspeeksel worden hier stoffen aantoegevoegd. Deze propolis kunnen we het beste vergelijken met x91bijenlijmx92 of kithars. De bijen gebruikenxa0 het om naden en kieren te dichten en ook om honingraten te verstevigen. Propolis heeft vele goede eigenschappen maar is vooral bekent om zijn antibacterixeble werking.xa0 Suiker was in de prehistorie onbekend dus de honing was de zoetmaker om bijv. iets zoets te bakken. Honing is echter nog veel meer als alleen zoetmaker. Honingxa0 is in de volksgeneeswijze altijd al beschouwd als een wondermiddel. En ongetwijfeld kende de prehistorische mens dexa0 gunstige werking hiervan. Honing kon ook nog voor een ander doel worden gebruiktx85…namelijk voor het maken van mede. Deze honingwijn is de x91prehistorischexa0 alcoholische drankx92 die bij veel re-enactment groepen hoog in het vaandel staat.xa0 In de prehistorie zal het een eenvoudig proces zijn geweest om deze drank te vervaardigen. De honing werd vermengt met water en de wilde gistcellen in de lucht zorgde ervoor dat de honing (suiker) werd omgezet in alcohol. Deze wilde gistcellen konden echter geen hoog alcohol percentage halen (ongeveer 5 %)

prehistorisch stoeltje

Of het stoeltje echt prehistorisch (IJzertijds) is mij niet bekent. In ieder geval komen we hem vaak tegen bij re-enactmentgroepen. Het stoeltje kunnen we in verschillende uitvoeringen tegen komen . De basis is dat het ‘zitvlak’ door de rugleuning gestoken wordt. Op de foto is een stoeltje te zien die geheel vervaardigd is uit wilgenhout. De zitting is los uitgevoerd d.m.v. takken waardoor een touw is geregen. Deze zitting kan echter ook bijv. gevlochten worden. Voordeel van deze stoeltjes is dat ze helemaal demontabel zijn en zo gemakkelijk meegenomen kunnen worden.  De basis wordt gevormd door 2 rugdragers, lengte 63 cm, 2 zitdragers, lengte 63 cm. Voor de rugdrager 3 zijsporten, lengte 39 cm en voor de zitdrager 2 zijsporten 29 cm. Doorsnede van deze dragers en liggers is ongeveer 3.5 cm. De verbindingen zijn ‘half keeps’ uitgevoerd en d.m.v. van een touw heel stak geknoopt. Belangrijkste is wel de tussenmaat van de sporten A en B deze moet ongeveer een 0.5cm groter zijn dan de diameter van de zitdrager. (dus in dit geval 4 cm) Sport A komt ongeveer 13 cm vanaf het uiteinde te liggen. Het stoeltje kan ook in massieve (gedisselde) planken worden uitgevoerd. Ook hier wordt de stabiliteit wordt verkregen door de knellende werking van het zitvlak door de rugleuning.

van maand tot maand 2009-2010

17-03-09

Weer een nieuwe start. En we beginnen deze rubriek maar eens met de ‘maandagploeg’ die dus elke Snert maandag hand en spandiensten op het erf verrichten. En dat  je van al dat harde werk ook honger krijgt is dan wel te begrijpen. En een stevige kop ‘snert’ vers uit het blik gaat er dan altijd wel in. Later in de middag komt daar dan ook nog een borreltje bij, vaak met ‘geheime samenstellingen’ want het valt dan wel op dat er meer ‘gepraat’ gaat worden of zou dat toch aan iets anders liggen????

04-04-2009

De eerste ‘zaterdagse openstelling’ van het nieuwe seizoen. Op deze middag werd weer het IJzertijdse leven uitgOpeningebeeld van zo’n 2500 jaar geleden. Wolbewerking, smeden, disselen aan de kano zijn een paar voorbeelden. De jeugd mocht zelf proberen een vuurtje te maken en konden ‘archeoloog’ spelen of op jacht gaan. En al loopt de natuur nog wat achter, en zijn de bomen nog wat kaal, de lente zit in de ‘lucht’. Het koolzaad laat zijn eerste bloemetjes zien en ook de sleedoorn staat in volle bloei.

25-04-2009

De jaarlijkse voedseldag was weer een zeer geslaagde dag.  Tegen de 200 Voedsel09bbezoekers mochten we  ontvangen die hun honger konden stillen aan al dat ‘lekkers’uit de IJzertijd. Gierstepap, beenham, en brandnetelkroketten zijn een paar voorbeelden van al dat lekkers wat de bezoekers voor geschoteld kregen. Bovendien konden de kinderen graan malen en er zelf een Voedseldag09apannenkoek van bakken. Het weer speelde gelukkig ook heel goed mee en het koolzaad, barbarakruid  en de wede staan in volle bloei en geven het erf wat meer kleur aan al dat frisse groen.

04-05-09

Natuurlijk IJzertijd……de doorsnee bezoeker zal niet zo’n oog hebben voor wat er leeft en bloeit op Merel het erf. In ons 4 jarig bestaan is er toch een heel mooi biotoop ontstaan vooral voor de dieren. IJsvogeltje, kerk en steenuil, bunzing, koninginnepage zijn slechts enkele soorten die we ook als ‘bezoeker’ hebben mogen verwelkomen. De boerderij en afdaken worden dankbaar gebruikt als broedplaats o.a. door het gekraagd roodstaartje, winterkoninkje, merel en de holenduif die een mooi uitzicht heeft over Holenduif vuurplaats in de boerderij. En als is ons erf nog geen hectare groot, wie oog heeft voor details zal de (kleine) wonderen van de natuur ook ontdekken. De solitaire bijen die met tientallen hun broedplaats vinden in het riet. De salamanders in de poel genietend in de warme zon, terwijl de groene kikkers hun aanwezigheid ook verraden. Gelukkig komen er ook steeds meer wilde planten soorten op het erf zodat er hopelijk over een paar jaar een nog mooier biotoop ontstaat. Natuurlijk moeten we af en toe de natuur een handje hierbij helpen, maar wat we er voor terug krijgen is dus een echt stukje natuurlijk IJzertijd…….

24-05-09

De jaarlijkse ‘kinderdoedag’ was weer een schot in de roos. Zo’n 270 vooral jeugdige bezoekers mochten Kind1_3 Kind2_3we op ons erf verwelkomen. En de jeugd werd vermaakt met ‘IJzertijdse doedingen’ zoals zelf vuur maken, een potje kleien, buideltje maken, speerwerpen, boogschieten, broodje bakken etc. Al om al ook door het mooie weer een stralende dag voor de bezoekers maar ook voor onze vrijwilligers.

 

15-06-09

Zaterdag en de zondag mochten we “Woads” weer op ons erf verwelkomen. Jammer genoeg viel de Dsc02235 zondag door de vele regen wat in het water. Toch kunnen we terug kijken op 2 geslaagde dagen waar we wat konden ‘proeven’ van de Keltische levenswijze. In ieder geval zijn er bij ons wat vrijwilligers enthousiast gemaakt om zelf muziek te gaan maken. Hopelijk dat in de toekomst  dus ook op ons erf  wat meer met muziek wordt gedaan.

11-07-09

‘Onverwachts’ bezoek van een bevriende zuiderbuur. Deze Keltische strijder vertelde zijn verhaal over Kelt hoe het er aan toe ging zo’n 2300 jaar geleden. Dat vooral het ‘wapentuig’ indruk maakte op de jeugdige bezoekers is niet zo verwonderlijk…….. Wie heeft er nooit in zijn jeugdjaren met een zwaard en een schild rond gelopen? En wat is er dan niet mooier om met een ‘echt zwaard en schild’ op een foto vastgelegd te worden.

14-08-09

Vakantietijd voor de meeste mensen, echter een woordje dat de prehistorische boer niet heeft gekend. Het graan moet van het veld, net zoals het vlas, slaapbol en huttentut. Heel het gezin moest Krantmeehelpen om de oogst binnen te halen. Een gedeelte van de oogst werd bewaard als zaaigoed voor het volgend jaar. Tot nu toe mogen we beslist niet klagen wat betreft de bezoekersaantallen. En in de zomerkrant heeft een heel mooi artikel gestaan van maar liefst 2 pagina’s over ons erf, een mooiere reclame kunnen we ons niet indenken. Hopelijk blijft de IJzertijd nog lang leven in Dongen!

05-09-09

Deze dag mochten we de ‘Romeinen’ ontvangen. En we mogen gerust stellen dat dank zijn de inzet Romein1 van de  Levende Romeinse Geschiedenis Groep ‘Corbvlo’  het een hele mooie dag is geweest. Natuurlijk, het weer is een belangrijke factor om iets te doen ‘slagen’. Maar de inzet en de uitbeelding van ‘Corbvlo’  was de moeite waard en hebben vele bezoekers weten te ‘boeien’!! Voor ons allemaal een zeer geslaagde dag waar we met alle tevredenheid naar terug kunnen kijken.

10-10-09

De thema middag jacht……..donkere wolken, een heftige plensbui ….de weergoden waren jammer Jacht1 genoeg ons een keer niet zo goed gezind. Later in de middag klaarde het weer gelukkig wat op zodat we toch nog een redelijk aantal bezoekers mochten verwelkomen. De jacht, in de vroege prehistorie  een levensbehoefte. Vlees, vis, bot, huiden en al die andere dingen die nodig waren om te ‘overleven’. Op deze middag was er o.a. een demonstratie boemerang gooien. (ook in Nederland zijn er Jacht2 uit de IJzertijd boemerangs bekent) Ook werd er een jachtritueel opgevoerd, waarbij ‘jagers’ het lukte om een ‘varken te schieten’. En zo waren er nog verschillende demo’s. Na de sluiting konden de vrijwilligers genieten van de houtduivensoep en werd ook het ‘varken’ onder genot van een (geel) sapje boven het houtsvuur klaargemaakt.

26-10-09

Langzaam verandert het groen in de herfstkleuren. De natuur gaat zich opmaken voor de winter. Hoe was de oogst het afgelopen jaar? Is de voorraad voldoende om de winter te overbruggen?  Hebben Relig zich andere ingrijpende gebeurtenissen afgespeeld?  Aangenomen wordt dat de prehistorische mens op gezette tijd de Goden hebben gedankt voor hun ‘goedheid’. In welke vorm en uitvoering dit  precies heeft afgespeeld weten we niet. Maar  in moerassen  worden soms de ‘offers’terug gevonden. Dankbaar mogen wij als stichting ook zijn voor onze hedendaagse ‘Goden’ die ons nog steeds met sponsoring bijstaan. Één daarvan is Duffhues Rieten Daken die afgelopen week de nok van de boerderij heeft opgelapt, de tand des tijds begint langzaam aan het erf te knagen, en dat vergt onderhoud en vervanging!!.

31-10-09

De laatste zaterdagse openstelling dit jaar. En ook deze middag mochten we weer een flink aantal  bezoekers verwelkomen in de IJzertijd. Als we terug kijken een heel goed seizoen met weer meer Erf bezoekers. En al zijn de poorten nu een paar maanden ‘gesloten’, stil gaan zitten doen we zeer zeker niet. Op de ‘boekenplank’ liggen weer ideexebn genoeg om ons  IJzertijdsverhaal nog completer te krijgen. Op speciale werkzaterdagen willen we dus één en het ander gaan aanpakken. We willen graag een ‘ijzerstraat’ maken waar we de bezoekers kunnen laten zien hoe ijzeroer werd gewonnen en verwerkt………een nieuwe bakoven en een ossewagen zijn een paar andere voorbeelden die we willen gaan uitvoeren. Ook de pallisade aan de voorkant is aan vervanging toe………..

12-12-09

En al zijn we dan ‘IJzertijdboeren’ soms maken we ook een stapje verder terug in de tijd. Zoals vandaag Dsc03080 toen we met enkele vrijwilligers brons hebben gegoten.  Natuurlijk geen bronzen dolken of bijlen, maar ‘eenvoudige amuletjes’ om de techniek goed onder te knie te krijgen. En beetje bij beetje leren we  zo ook deze ervaring  ons aan.  Belangrijkste is natuurlijk om de verbeter punten volgende keer ook in de praktijk uit te oefenen. De laatste weken hebben we trouwens ook niet stil gezeten. Er is een schachtoven Brons2 gemaakt om de ‘ijzerwinning’ uit te gaan beelden en ook zijn we nu bezig met het ‘lemen’ van een nieuwe rookoven……..echter de vorst doet zijn intrede en het is maar de vraag hoe de leem zich gaat houden…….zal al het werk voor niets zijn geweest???  In ieder geval voor ons dan weer een leerpuntje en zo blijven we vaak experimenteren…..

23-12-09

Wintertijd, en meteen een pak sneeuw die het erf een heel ander aanzien geeft. Ook in de prehistorie Sneeuw1Winter2zal het ‘buitenwerk’ haast stil zijn gevallen. Het gezinsleven speelde zich af in de rokerige boerderij  met  weven, spinnen,het maken van gereedschappen, snijden van lepels en houten kommen etc. Wij draaien de thermostaat nog een graadje hoger en maken  plannen voor het nieuwe jaar………… prettige feestdagen iedereen!!!

30-12-09

Sneeuw en regen hebben afgelopen dagen er voor gezorgd dat het water in de vijver nog nooit zo Prop2 hoog heeft gestaan.  Het erf ligt er misschien wat troosteloos bij, kaal en grauw wachtend op het nieuwe voorjaar. Toch wie oog heeft zal ook opmerkelijke dingen ontdekken. Zoals de proppen van de els. Putters weten deze proppen ook te vinden en smullen erop los. Regen geeft deze proppen extra kleur.  Het zorgt ervoor dat de kleurstof die de proppen bevatten worden ‘uitgewassen’. Druppels hangen als LED Prop1 lampjes aan de onderkant en sieren als een soort kerstboomverlichting één van deze laatste dagen van het jaar. Druppels,doorzichtig tot donker geel  en die dan toch wat extra kleur geven op het erf. Iedereen een kleurrijk 2010 toegewenst!!!

09-01-10

Onze jaarlijkse nieuwjaarsborrel in echte winterse omstandigheden. Nog steeds ligt het erf onder een Jaar1_2 laag sneeuw van zo’n 10 cm. Buiten een vuurtje met daarboven een ketel glhüwijn. Binnen in de boerderij een vuurtje met  daarboven een ketel snert en natuurlijk niet te vergeten de oliebollen. De ‘kleintjes’ werden uiteraard  ook niet vergeten, die konden zich te goed doen aan warme chocolademelk. En zo konden alle vrijwilligers elkaar het beste Jaar2wensen. Een jaar waarin we als stichting onze eerste lustrum vieren.  Het is al 5 jaar geleden dat we onze poorten opende voor het publiek. En we mogen  stellen dat we in die 5 jaar heel veel bereikt hebben!  Dit kon uiteraard niet zonder medewerking van vele sJaar3ponsoren, waarvan enkele ons nog steeds ‘bijstaan’. Maar belangrijkste zijn denk toch de vrijwilligers die er voor zorgen dat het erf tot stand is gekomen en ‘draaiende’ weten te houden. En al mogen we zeer tevreden zijn met dit alles,  toch hebben we bepaalde wensen…….

13-01-10

Op speciale werkzaterdagen worden diverse werkzaamheden uitgevoerd op het erf. Doel ervan is dat Foto2 er niet alleen ‘gewerkt’ wordt maar dat er ook onderlinge contact blijft in de wintermaanden tussen de vrijwilligers. Deze zaterdag hebben we o.a. geknot wilgenhout uitgesorteerd. Met de takken zijn de  takkenrillen opnieuw opgehoogd. De stammen wacht een ander lot en gaan dienen als brandhout of als ‘panlat’voor een nieuw afdak. In de boerderij hebben we een voorraadkuil gemaakt. Dit soort Foto4 kuilen wordt wel eens aangetroffen bij opgravingen. Men vermoed dat deze als ‘provisiekast’ dienst deden. Als laatste hebben we ook een begin gemaakt om een ‘meiler’ te maken bij de ijzerstraat. Echter de grond was door het winterweer onbewerkbaar dus dit werkje moeten we op een andere keer afmaken.

27-0210

Op deze zaterdag stond een workshop mandenvlechten op het programma. Zo’n zeven vrijwilligers Wilg22 ‘leerde’ de fijne kneepjes van het vlechten met wilg. Onder toeziend oog van Ineke die de workshop verzorgde werden verschillende manden en broedkorven vervaardigd. En het eind resultaat mocht na deze dag al gerust gezien worden. In ieder geval een heel leerzame en nuttige dag! We zitten weer eind februari en dat houdt in dat Wilg1a‘van maand tot maand seizoen 2009-2010 er weer opzit. Op weg naar een nieuwe ‘van maand tot  maand 2010 – 2011!!!!!

mandje van schors/bast

Vanaf de lente tot vroeg in de zomer laat het schors (bast) heel makkelijk los van het Wilg1 spinhout. Afhankelijk van de omtrek van de boom kunnen grote lappen schors worden verkregen.  Schors van de berk wordt wel het meeste gebruikt, en niet alleen om mandjes te maken.  Archeologische vondsten in het buitenland hebben aangetoond dat er ook schoenen van werden  gemaakt en kledingstukken.  Het schors heeft een groot weerstandsvermogen tegen bederf . Dat komt doordat de Wilg4schors betuline bevat, een harsige kamferachtige en conserverende stof. Het neemt ook heel slecht water op zodat het ook heel goed dienst kan doen als  dakbedekking. En ook om een vuurtje te maken is deze schors zeer ideaal. Komt ook nog eens bij dat het veel looistoffen bezit dus ook voor leerlooien  geschikt. Een opmerkelijke Wilg5archeologische  vondst is in Finland gedaan waarbij een stukje schors is terug gevonden met hierin nog  ‘tandafdrukken’, en wordt gedateerd op zo’n  5000 jaar geleden. Er wordt aangenomen dat de mensen vroeger op deze ‘kauwgum’ kauwde om infecties aan het tandvlees te bestrijden.  En  we mogen zeer zeker het houtteer niet vergeten wat we uit de schors kunnen winnen. ( zie ook  houtteer)  En zo kunnen we nog tal van nuttige dingen voor gebruik opsommen. Voor het Wilg2maken van een mandje gaan we als volgt te werk. Kerf (zaag) de omtrek van een stam geheel in, zo’n 0.5 cm diepte. Herhaal deze werkwijze nog een keer, afhankelijk van de lengte van de schors die  we willen verkrijgen. Maak nu in lengterichting tussen de 2 inkepingen ook een kerf. Als dit gedaan is slaan we voorzichtig met een stevige stok rondom om de schors. Hierdoor zal de schors los laten van het spinhout. Hoe minder noesten het hout bevat hoe gemakkelijker dit zal gaan. We kunnen de schors nu voorzichtig uitbuigen en van de stam Wilg3nemen. Een andere werkwijze is om deze voorzichtig van de tak af te schuiven. (schuifrichting naar de dunste kant van de stam) Voorzichtig de schors uitspreiden, en de bodem van het ‘mandje’ op de schors uit tekenen.  De vorm hiervan lijkt veel op een boot. Waar de punten hiervan samen komen wordt een inkeping gemaakt, zie de foto. De getekende lijnen worden de vouwlijnen van het mandje. Als het mandje is  gevouwen kunnen we met een priem Wilg6gaatjes erin maken om de uiteinden aan elkaar te knopen. Als bindmateriaal kunnen we hiervoor ook weer schors gebruiken die we in dunne reepjes snijden en als een soort ‘kleirolletje’ oprollen zodat het een ronde vorm krijgt. Eventueel kunnen we het mandje op de zelfde manier Wilgmandje voorzien van hengels. Ook schors van andere loofbomen is heel goed bruikbaar, o.a. wilg waarvan de bast heel makkelijk los laat.

houten lepels maken

Dat er in de prehistorie ook al (opschep)lepels werden gebruikt ligt voor de hand. De meest geschikte houtsoorten zijn die van berk of populier omdat deze houtsoorten geen smaak afgeven. Belangrijk is om te kijken of er geen knoesten in het hout zitten, en natuurlijk ook geen spleten.  We beginnen eerst om het kommetje uit te snijden. Hiervoor kunnen we beste een ‘speciaal soort’ mesje of guts gebruiken met een gebogen snijkant. In iedere geval de guts tegen de houtnerf in ‘snijden’.  Als het kommetje klaar is kunnen we met een bijl de grove vorm om het lepeltje uithakken. Met een scherp mes snijden we dan de hoeken bij. Je trekt hierbij het hout door het mes of je zet het hout op je borst en snijdt dan naar je toe. Omdat je met het mes naar je borst snijdt, is het wel van belang een leren lap om je borst te hangen ter bescherming. Snij niet ineens te veel hout af zodat  we controle over de lepel blijven behouden en het werk ook niet al te zwaar wordt. Met een fijner mesje of een (stenen) schrabber kunnen we de lepel glad afwerken. Laat ‘vers’ gesneden lepels eerst langzaam goed drogen. Doe dit uit de zon. Op deze manier hebben we de minste kans dat er scheurtjes ontstaan. Hierna is het beste om houten producten een tijdje in de olie te zetten voordat deze worden gebruikt. Om ‘Ijzertijds’ te blijven kunnen we bijv lijnzaadolie (vlas) of koolzaadolie hiervoor gebruiken. Maar in principe gaat dit dus met elke olie die voor ‘consumptie’geschikt is.

Dieren uit de IJzertijd

De dieren die vermoedelijk in de IJzertijd in Brabant (Nederland) aanwezig waren zijn opgedeeld in een aantal categorieën:

Huisdieren

  • Dieren waarop werd gejaagd
  • Wilde dieren

Over het algemeen leveren (huis-)dieren naast mest ook vet, bot en beenderen, darmtouw en pezen. De slacht van rund, schaap en geit zijn naast voedselvoorziening vooral gericht op gezond en instandhouden van de kudde/veestapel. Dit is veelal afgeleid door middel van leeftijdsbepaling en maten van de gevonden botresten. Het hebben van veel vee (met name runderen) gold in de IJzertijd als een uiting van macht en status. Bij opgravingen in heel Nederland zijn inschattingen gemaakt van zo’n 50 runderen per boerderij/gezin.

Runderen

Runderen werden gebruikt om de ploeg te trekken. Het is niet precies bekend hoe ze werden verzorgd, maar het is welk zeker dat ze werden beschouwd als speciale dieren en een dien overeenkomstige behandeling kregen. Misschien werden de runderen zelfs in de boerderij, in een van het woonvertrek afgescheiden gedeelte gehouden. Men gaat er vanuit dat het mest werd bewaard en in het voorjaar werd verspreid over de akkers. Daarom moest het vee in de winter ergens ondergebracht worden, al was het maar voor de mest. Er is echter nog een reden om aan te nemen dat het vee het gehele jaar binnen werd gehouden. Het is bekend dat runderen nooit iets eten waarop gelopen is, of waarop uitwerpselen terecht zijn gekomen. Om deze reden ligt het meer voor de hand dat het gras naar de koe werd gebracht in plaats van de koe los te laten lopen. In afgelegen streken van Europa wordt dit systeem nog steeds toegepast. De boer uit de IJzertijd moet ook ontdekt hebben dat zijn kleine weiden meer voedsel opleverde als hij het zelf binnenhaalde. Bovendien zouden de dieren, als ze in de boerderij werden gehouden, veel tammer zijn dan moderne dieren. Dit was van belang omdat ze werden gebruikt voor het werk en daarnaast melk (en vlees) verschaffen. De runderen die huisdier waren geworden, ondergingen in de loop van de eeuwen allerlei veranderingen. In sommige streken werden ze kleiner. Waar voedsel in overvloed was, ontwikkelden ze zich anders dan runderen die op schrale grond en in andere ongunstige omstandigheden moesten zien te overleven. Zo zijn er koeienrassen van allerlei afmetingen ontstaan, van heel groot tot dwergjes. Het is te verwachten dat op de arme Brabantse zandgronden vooral kleinere runderen werden gehouden. Hierbij moet men denken aan een schofthoogte van ongeveer 1,10 meter. Hun vacht heeft heel veel verschillende kleuren. Sommige hebben heel grote hoorns, andere hebben van nature helemaal geen hoorns. Het slachtbeleid was ten aanzien van runderen was gericht op eigen vlees- en melkvoorziening met instandhouding van de kudde. Vooral jonge en oude (en zieke) dieren werden dus geslacht.

Schapen

Schapen kunnen nooit op dezelfde manier gehouden worden als runderen. Ze moeten zelf kunnen grazen  en meestal weigeren ze gras te eten dat al gemaaid is. In Engeland is het prehistorische type schaap (Soay) de laatste tweeduizend jaar blijven voortbestaan op de afgelegen St. Kilda eilanden bij de noordwestkust van Schotland. Schapen worden vooral gehouden voor de wol. Hiervan kon garen worden gesponnen waarmee stof werd geweven op een getouw of met kaarten. In de IJzertijd werden de lammeren later geboren dan bij de moderne schapen van nu, namelijk ongeveer eind april, begin mei. Voor de boer was dit een zorgelijke tijd, want hij moest een flinke kudde houden, wilde hij over voldoende wol beschikken om kleding te maken. In het noorden van Schotland waar de mensen zich nog herinneren dat er vroeger Soay schapen werden gehouden, wordt gezegd dat een kudde van twintig volwassen Soay schapen voldoende is om een familie van vijf personen voor een jaar te kleden. Dit geeft enig idee van de grootte van een kudde per aantal mensen, maar of dit opgaat voor de IJzertijd valt niet met zekerheid te zeggen. De wol van Soay schapen wordt eind mei, begin juni, enkele weken nadat de lammeren geboren zijn, geplukt. De werkwijze verschilt van de moderne manier van schapen scheren. De wol wordt van het dier geplukt of gerold. Als dit niet gedaan wordt, schuren de schapen het af aan bomen en struiken. Het moderne schaap zal, als het niet wordt geschoren, op hete dagen in de zomer bijna eeeeee stikken. Dit geeft een beeld van de invloed die de mens op de dieren die hij temt, heeft. Na lange tijd wordt het dier afhankelijk van de verzorging en attentie van de mens. Het Soay schaap staat veel dichter bij het wilde dier. Het is mogelijk dat Soay schapen ook werden gehouden om de melk die het vooral in het vroege voorjaar verschaft. Het slachtbeleid was ten aanzien van schapen was gericht op eigen vlees- en melkvoorziening met instandhouding van de kudde. Daarnaast is het schaap ook als wolproducent zijn ingezet.

Geiten

Er waren in ieder geval geiten, maar het is niet precies bekend welk ras. Ze verschaften melk, vlees,  haar en leer. Geitenhuid is van oudsher het aangewezen materiaal om verwerkt te worden tot zakken voor het bewaren van vloeistoffen. Het slachtbeleid was ten aanzien van schapen was gericht op eigen vlees- en melkvoorziening met instandhouding van de kudde.

Paarden

De hoeveelheid gevonden botten van paarden uit de IJzertijd is beperkt. Misschien werd het paard beschouwd als een bijzonder dier dat met speciale zorg werd behandeld. Uit de geschriften van Caesar is op te maken dat het in de oorlog werd gebruikt, en in de latere IJzertijd verschijnt het op de keerzijde van sommige munten. In Berkshire (Engeland) is (waarschijnlijk) in de IJzertijd een paardenfiguur uit de krijtrotsen gehakt: het witte paard van Uffington. Ook zijn versierselen voor paarden uit de gehele IJzertijd gevonden, zoals bitten en teugelornamenten, bij In Nederland is het paard bekend sinds het einde van de Nieuwe Steentijd. De primaire functie van het paard is niet geheel duidelijk, maar vermoedelijk zijn paarden gebruikt als trek- en lastdieren. In Brabant was het bezit van een of meer paarden slechts voorbehouden aan de rijkere boeren. Wanneer een paard door omstandigheden (leeftijd, ziekte of gebreken) onbruikbaar werd, werd het vaak geslacht. Op basis van opgravingen en analyses verspreid over heel Nederland kan worden gezegd dat paarden werden gegeten. voorbeeld in het Vorstengraf in Oss. Deze gegevens, gevoegd bij het feit dat er zo weinig paarden botten zijn gevonden bij opgravingen, doen veronderstellen dat paarden na hun dood een speciale behandeling ondergingen. Zij werden soms begraven bij speciale ceremonies van het begraven van strijdwagens .

Varkens

We weten zeker dat de boeren uit de IJzertijd varkens hielden. Bij opgravingen werden vaak varkensbotten gevonden. Het is moeilijk om te zeggen hoe ze gehouden werden. Hoewel het Europese wilde zwijn een directe afstammeling is van het prehistorische varken, is het een tamelijk wild dier en het past dan ook niet bij de huishoudelijke organisatie van de boerderij. Tot nu toe zijn er geen duidelijke bewijzen dat er varkensstallen waren, Varken al kunnen sommige groeperingen van paalsporen uitgelegd kunnen worden als varkensstal. Varkens verschaffen de boer regelmatig vlees en bovendien zijn ze nog op een andere manier nuttig. Het varken wroet van nature in de grond op zoek naar eten en wanneer varkens in een weiland gelaten worden, zullen ze binnen de kortste tijd het gras stukgetrokken hebben en de grond hebben omgewroet, net als de ploeg dat doet. Ondertussen bemesten ze de grond. Het is mogelijk dat de boer varkens gebruikte in plaats van een ploeg. Land dat door varkens is omgewroet heet een varkensweide. Zaaien in een varkensweide is veel minder werk dan en land omploegen. Deze theorie moet echter nog wel op waarheid worden beproefd.

Kippen

De boer uit de IJzertijd kan ook kippen hebben gehouden. Er is weinig bewijsmateriaal over, maar als het zo was, moet het het indiaanse rode jungle hoen zijn geweest. Dit dier is de voorganger van alle moderne soorten kippen. Caesar vermeldt dat er kippen en ganzen werden gehouden, maar kippenbotjes zo klein dat er maar weinig bewaard zijn gebleven. De meeste botjes zijn verteerd door de zuurgraad van de grond.

De meeste bronnen maken melding van het voorkomen van kippen vanaf de Romeinen, welke de kip in Brabant hebben gexefntroduceerd.

Wat hebben kippen te maken met het maken van ijzer?

Na de Bronstijd kwam de IJzertijd. Brons kon relatief gemakkelijk uit erts bereid worden omdat dit bij een relatief lage temperatuur smelt. Voor de bereiding van ijzer zijn hoge temperaturen nodig en reducerende omstandigheden (ijzer roest erg makkelijk). Al snel ontdekte men dat ijzer soms heel sterk en hard was terwijl ijzer dat uit andere ovens kwam vaak opvallend zacht was. Voor een zwaard wilde men een harde ijzersoort hebben. Proefondervindelijk werd het staal ontdekt. Dat is ijzer met een bepaalde hoeveelheid koolstof “gemengd”. Nog voordat men wist dat ijzer versterkt kon worden was er al een recept bekend: zacht ijzer moest heel fijn gevijld worden en dit ijzervijlsel werd dan gemengd met kippenvoer. De kippen kregen dit te eten en daarna werden hun uitwerpselen verzameld en verhit. Na verhitting ontstond er een laagje ijzer onder in de oven. Dit ijzer bevatte veel koolstof en was dus al wat harder dan het oorspronkelijke ijzer. Deze procedure werd drie maal herhaald en met dit product werden de duurdere zwaarden gemaakt.

Honden

Honden hielden ongewenste bezoekers (zowel mens als dier) op een afstand en ze bestreden ongedierte. Wanneer er puppies waren, welke niet alle nodig waren, werden ook deze gegeten. In Engeland werden honden meestal begraven en deze begrafenissen vonden meestal plaats op belangrijke punten, zoals ingangen bij nederzettingen en forten op heuvels. Waarom dit werd gedaan is niet bekend. Misschien werd de hond, net als het paard beschouwd als een belangrijk dier. Een ander bewijs van de nauwe band tussen mens en hond; deze rotstekening is in Zweden ontdekt en dateert van de IJzertijd, 500 jaar v. Chr.

Bijen

Het is waarschijnlijk dat de boer bijen hield vanwege de regelmatige opbrengst van honing. Het is bijna onmogelijk  te zeggen welke bijensoorten er in de IJzertijd bestonden, maar het is wel zeker dat ze verschild moeten hebben van de moderne die speciaal gefokt worden. Deskundigen denken dat ze vrij klein geweest moeten zijn en feller dan de moderne bijen. In ieder geval is er reden om aan te nemen dat de boer een aantal korven had en in het juiste seizoen de honing verzamelde om deze dan in potten op te slaan. Er is echter nog geen onderbouwd bewijs aanwezig.

DIEREN WAAROP WERD GEJAAGD

In het Neolithicum nam in vele culturen het belang van de jacht door de introductie van de landbouw af. Voor de jacht gebruikte men stenen voorwerpen als pijlpunt en speerpunt. In de Bronstijd werden de jachtwapens van brons en in de IJzertijd van ijzer. Doorgaans is men de mening toegedaan dat jacht van oudsher voornamelijk een mannenactiviteit is geweest. De essentie van de voedselvoorziening lag in de IJzertijd vooral in de landbouw. Jacht (op haarwild) en vogel- en visvangst vormde een zeer beperkte aanvulling op het dagelijkse voedsel. Bij de jacht en vangst van dieren worden verschillende hulpmiddelen toegepast, zoals bijvoorbeeld pijlen, speren, fuiken, vallen en slingers. Het materiaal waar deze voorwerpen van werden gemakt varieerde van brons en ijzer tot hout, leer, been en plantaardig materiaal (zoals wilgentenen en biezen).

WILDE DIEREN

De vermelde soorten kwamen in de IJzertijd voor in Nederland. Gegevens hebben in de meeste gevallen betrekking op geheel Nederland. De dieren zijn ingedeeld per soortengroep.

  • Vogels

aalscholver, blauwe reiger, ooievaar, wilde eend, gans, grauwe gans, kolgans, rotgans, brandgans, zeearend, patrijs, zwarte kraai (Romeinse tijd, Valkenburg)

  • Zoogdieren en vleermuizen

mol, bever, vos, wild varken/everzwijn, edelhert, ree, eland, otter

  • Vissen

steur, mossel, halfgeknotte strandschelp, tuinslak

Dit artikel is bijna geheel overgenomen uit een eerder verschenen nieuwsbrief van de stichting IJzertijdboerderij Dongen (www.ijzertijdboerderij.nl) en is geschreven door Cati Smulders

Bronnen

  • Twee Manen lang, zestig dagen leven als in de IJzertijd, Anneke Boonstra, Prehistorisch Openluchtmuseum Eindhoven, Walburg Pers, 1997
  • Jacht en veeteelt van prehistorie tot middeleeuwen, A.T. Clason, Fibula-van Dishoeck, Haarlem, 1977
  • Boeren in de IJzertijd, Peter J. Reynolds, Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, 1977
  • Website Archeoplan Eco (http://www.archeoplan.nl/eco/eco/index.html)
  • Diverse bronnen op internet (o.a. site over archeologisch onderzoek Betuwelijn)

prehistorische potten kleien

Vanaf het Neolithicum komt er aardewerk in omloop. Dit aardewerk werd gebakken in zogenaamde Potten_2 kuilovens. Een draaischijf kende ze nog niet. Het aardewerk werd geheel met de hand gemaakt. Geschikte klei om aardewerk te maken komt op vele plaatsen voor. Belangrijkste is wel dat de klei voldoende plastisch is. Dit is gemakkelijk te testen. Maak een kleirolletje ter grootte van een pink. Dit buigen we om tot een rondje en als er dan geen scheurtjes ontstaan is de klei geschikt. Is dit niet het geval dan moeten we de klei mageren, dit kan o.a. met wit zand . In de ijzertijd treffen we vaak Scherven_malen_2 aardewerk aan dat gemagerd is met fijn gestapte aardewerk. Ook het mageren met schelpgruis, houtskool en stro werd toegepast. Die magering is er dus voor om te zorgen dat de pot niet barst. Voordat we de klei voor ons doel gaan vormen , kneden we deze  net zo lang tot vrijwel alle lucht er uit is. Dit is heel belangrijk in verband met breuk in de oven. Tijdens het bakken zal de lucht uitzetten ,en omdat deze ingesloten zit in de klei en zo niet kan ontsnappen kan er breuk ontstaan. Het eenvoudigste is nu om de klei tot een ronde bal te vormen. Hierna drukken we de duim in het midden, en beginnen zo met het vormen van de pot . Daarna trekken we al knedend de wanden op, er voor 20080621_ambachtendag_pottenmaken_o zorgend dat de dikte overal gelijk blijft. De klei nooit brokkelig laten worden. De tweede methode bestaat om een pot te maken uit kleirollen. Hiervoor nemen een bolletje klei en rollen dit op een harde vlakke ondergrond uit tot een x91worstx92 van ongeveer xbe cm dikte. Deze worden dan op elkaar gestapeld en stevig aangedrukt, zodat alle lucht er uit wordt geperst. (zogenaamde ringentechniek) Deze werkwijze is heel geschikt om grote potten te maken. Als de pot x91leerdroogx92 is kunnen we hem polijsten. Dit kan met elk voorwerp met een glad oppervlak. Het polijsten heeft als grote voordeel dat de kleistructuur compacter wordt waardoor de potten vrijwel waterdicht worden. Ook kunnen we in het x91leerzachtex92 klei versieringen aanbrengen. Dit kan d.m.v. van inkervingen, indrukken van een stuk touw of schelp of met de nagels en duim. Glazuur kenden de prehistorische mensen nog niet. Als we een pot hebben vervaardigd moet deze ongeveer 2 weken drogen voordat we hem kunnen bakken.  Dit drogen moet 080714_pottenbakken3_carla_tuijnman heel langzaam gebeuren. Mocht dit te snel gaan dan zal de pot niet aan alle kanten geleidelijk drogen waardoor deze onregelmatig krimpt en hierdoor barsten ontstaan. Behalve kookpotten werden ook andere voorwerpen gemaakt zoals weefgewichten, beeldjes en amuletten.  (Zie ook ovens) Hieronder sites met meer informatie over de typologie van  Nederlands aardewerk van de bronstijd t/m ijzertijd. http://home.zonnet.nl/postbus/aard.html en http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/arts/2004/j.p.de.roever/h4.pdf 

Prehistorische erven, site’s en technieken

Hieronder site’s waar veel informatie terug te vinden is over de prehistorie (IJzertijd).

Veel van deze site’s bevatten ‘links’ met verdere informatie.

 

Prehistorische erven in Nederland

http://www.archeon.nl

http://www.hapsproject.nl

http://www.historisch-openluchtmuseum-eindhoven.nl

http://www.ijzertijdboerderij.nl

http://www.amersfoort.nl/smartsite.shtml?id=172277

http://www.spnf.net

http://www.denhaag.nl/smartsite.html?id=16887

http://www.zuiderzeemuseum.nl

 

Prehistorische site’s en technieken

http://www.vaee.net (Site van de Vereniging Archeologische Experimenten en Educatie)

http://prehistorie.uwstart.nl (Verzamel opstartpagina met heel veel informatie (links) over de prehistorie)

http://geschiedenis-en-larp.jouwpagina.nl (verzamel opstartpagina met o.a. info over de prehistorie)

http://www.experimentele-archeologie.nl  (Site met veel foto’s en info over Nederlandse en buitenlandse erven + ambachten)

http://www.prae.biz  (Prehistorisch Re-enactment, Archeologie en Educatie)

http://www.het-stenen-tijdperk.nl  (huiden looien, boog maken etc)

http://www.angelfire.com/me/ij/technieken.html  (zalm in leem bakken, teer winnen uit berkenbast, het vlechten van een wand, dun hout splijten voor een vlechtwand)

http://www.geocities.com/wakiyaceta/Huiden.html  (huiden looien)

http://www.dedas.com/parchment/nl/perkament.html (perkament maken)

http://home3.inet.tele.dk/evakoch/veg-uk.htm  (Deense site over  prehistorische eetbare planten en gewassen)

http://www.gunarshorns.com  (blaashorens&drinkhorens)

http://kolja.4t.com/contact.html  (houten kommen en lepels snijden)

http://www.primitiveways.com (Amerikaanse site met veel informatie over planten, muziek huiden looien, koken, vuur maken  etc etc)

http://66.102.9.104/translate_c?hl=nl&sl=en&u=http://www.gallica.co.uk/celts/contents.htm&prev=/search%3Fq%3Diron%2Bage%26start%3D360%26hl%3Dnl%26sa%3DN&usg=ALkJrhjXiikOHZXh9Iq6dnJnEehlo7Ozdg  (wereld van de oude Britten, over kleding, dieren, ambachten, wapens, landbouwgewassen)

http://home.zonnet.nl/postbus/aard.html  (Site over typologie van Nederlands aardewerkbronstijd t/m ijzertijd)

www.legia-forum.org  (Belgische site, forum over IJzertijdstudie)

http://home.planet.nl/~veen0804/pezen1.html  (boog maken)

http://dickreijnen.web-log.nl

http://www.geldersarchief.nl/nc/hoofdmenu-ga/thema/mg-verhaal/artikel/512//categorie/152  (pottenbakken)

http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/arts/2004/j.p.de.roever/h4.pdf  (pottenmaken)

 

http://www.xs4all.nl/~pa4tu/metal-detecting/kokerbijl (bronsgieten)

http://1501bc.com/nf_main_ned.html   (bronsgieten)

Re-enactment groepen

http://re-enactment.verzamelgids.nl  (site met veel re-enactment groepen)

http://www.lplg.nl  (Landelijk Platform voor  Levende Geschiedenis)